Türkiye’nin yüzyıllık rüyası olarak bilinen ve Konya Ovasının su ihtiyacını karşılamak için planlaması yapılan “Konya Ovası Projesi”, kısa adı ile KOP;  civar bölgedeki su kaynaklarının en verimli şekilde değerlendirilerek, bölgedeki tarımsal gücün arttırılmasına da katkı sağlamak amacındadır.

Bu kapsamda; Devlet Su İşleri Genel  Müdürlüğü tarafından yıllar alan ölçme ve tapografik çalışmalar neticesinde 2007 yılında KOP projesinin en önemli adımlarından biri olan “Bağbaşı Barajı ve Mavi Tüneli İnşaatı “ işinin ihalesi   05.12.2006 Tarihinde yapılarak çalışma süreci başlatılmıştır.

Bu çalışma ile Konya Ovasına su aktarımının yanında elektrik üretimi ve Konya için içme suyu ihtiyacına cevap verilecektir.

Bu projede amaç, Akdenize akan  Göksu nehrinin bir kolunu oluşturan Eğiste Deresi üzerine inşa edilecek Bağbaşı  barajı ile, baraj rezerv alanın da toplanacak suyun 17 km lik Mavi Tünel vasıtasıyla Beyşehir-Suğla-Apa iletim kanalı güzergahındaki mavi boğaza aktarılmasıdır. Bu proje sonrasındaki etaplarda yapımı planlanan Bozkır ve Avşar baraj ve iletim kanalları ile de Bağbaşı baraj havzasında depolanacak suyun rezerv miktarlarının önemli oranda arttırılması sağlanmış olacaktır.

92.836.675 € (euro) keşif bedeli ile İLCİ İNŞAAT ana yüklenimindeki projenin, kontrollük hizmetleri DSİ 4. Bölgeye Bağlı 41.nci Şube Müdürlüğü tarafından yapılmakta, Tünel Delgi Çalışmalarında İtalyan SELİ firması ile, proje çalışmalarında Petek Proje çözüm ortağı olarak yer almaktadır.

Yapımı devam eden Bağbaşı Barajı önyüzü beton kaplı kaya dolgulu bir barajdır. Baraj yapısı içerisinde 538 uzunluğunda 4.80 mt çapında ve260 m3/sn deşarj kapasiteli bir adet derivasyon tüneli ile, sol sahil üzerinde yandan alışlı 911 m3/sn deşarj kapasiteli , 2ad Radyal Kapaklı dolu savak yapıları bulunmaktadır. Kret uzunluğu 437 Mt ve gövde yüksekliği  115,5 mt olan barajın inşaatı tamamlandığında 204 milyon m3 suyun baraj rezerv alanında biriktirilmesi sağlanacaktır.  Proje kapsamında ayrıca toplam uzunluğu 18 km olan baraj ve tünel ulaşım yolları da yer almaktadır.

Projenin barajdan sonraki en önemli kısmı 17 km lik “Mavi tünel” dir. Zor zemin ve tapografik şartların yer aldığı tünel güzergahında, tünel örtü kalınlığının yer yer 350 mt ye varan yükseklikte oluşu, tünel güzergahının uzun olması gibi nedenlerden dolayı aç-kapa ve del-patlat gibi tünel delme tekniklerinin hem maliyetli oluşu hem de uzun zamana ihtiyaç duyulması ,sadece bu tünel güzergahında kullanılmak üzere yeni  bir TAM(tünel açma makinesi)  makinesinin tasarlanmasına neden olmuştur.

Tünel güzergahının %70 kısmına hakim sert kireçtaşı formasyonları, yer altı su seviyesi ve konsalide olmamış zeminler ile karşılaşılması durumunda kazı işlerinin aralıksız devam edebilmesi gibi gereksinimler göz önünde bulundurularak tasarlanan TAM makinesi çift kalkanlı Universal tip bir makinedir.

2007 yılı temmuz ayında  İtalya da üretimine başlanılan ve 2008 yılı Eylül ayında sevkiyatına başlanılan TAM makinesi 65 tır ile şantiye sahasına aktarılmıştır.  Toplam 170 mt uzunluğunda 4,88 mt kazı yapacak tam makinesi günlük 35 mt tünelin kazısı yapıp, segman döşemesini tamamlayabilmektedir. TAM makinesinin kazı işlemini yaptığı ana bölüm ve bu bölümü destekleyen geri besleme sistemleri TAM makinesinin ana omurgasını oluşturur.

Makinenin ana bölümünde sırası ile 6 adet 315 kVA lık elektrik motoru ile kazı işlemini yapan 24 ad tekli 8 adette çiftli olmak üzere toplam 32 ad disk i, kesici başlığın dönmesini sağlayan ana yatak  ve kazı esnasında makinenin kesici başlığını ittirerek tünel kazı aynasına basınç uygulayan 10 ad ana silindir bulunmaktadır.  Teleskopik kalkan olarak adlandırılan ve ana silindir grubunun arkasında bulunan 4 ad yatay silindir, gripper kalkanı olarak adlandırılan bölümde yer alarak, makinenin kazı işlemi sırasında tünel yan yüzeyine basınç uygulayıp TAM makinesinin hatasız kazı yapmasını sağlar. Bu yatay silindirlerin tam arkasında yer alan 12 ad yardımcı silindirler kuyruk kalkanı içersine yerleştirilmişlerdir. Segman döşenmesi esnasında yardımcı silindirler döşenen segman üzerine her biri 30 tonluk basınç uygulayarak, döşenen segmanın yastıklama kumu ile dolduruluncaya kadar sabitlenmesi için kullanılır.  Kuyruk kalkanında 1 halka 4 adet C35 sınıfı kendiliğinden yerleşen ve sıkışan beton uygulaması ile dökülmüş reodinamik beton segmanlardan oluşur. Segman sisteminin bal peteği şekilde hexagonal dizayn edilmiş olması ve kaplamanın cıvata montajsız oluşu, bir taraftan hızlı ilerleme sağlarken, diğer taraftan tünelin maruz kalacağı statik ve dinamik yükler içinde mükemmel bir dayanıklılık teşkil eder.  Tüm segmanlar aynı kuyruk kalkanı içerisindeki erektör vasıtası ile önce üst , sonra alt ve her iki yan olmak üzere yerleştirilir. Birbirine, sadece bu segmanlar için dizayn edilmiş 2 ad plastik konektörler yardımı ile bağlanırlar. Böylece iki segmanın birbirine cıvata olmadan bağlantısı yapılmış olur. Her döşenen 2 halkanın ardından kazı ile segman kaplaması arasında kalan boşluklar yastıklama çakılı ile doldurularak segman stabilitesi güçlendirilmiş olur. Yastıklama malzemesinin tam olarak doldurulması sonrası makine artık bir sonraki kazı için hazır durumadır.  Makinenin tüm bu işlemleri kusursuz yapabilmesi ve tünelde çıkabilecek zorlukları aşmak için ana gövdenin arkasında bir çok yardımcı birim konuşlandırılmıştır. Örneğin tünel içerisinde herhangi bir yangın veya gaz sızıntısı olması durumunda drager acil alarm sistemleri devreye girerek makinenin stop etmesi sağlar. Tünel içerisinde yer altı suyu ile karşılaşılması durumunda mevcut suyu makinenin arka bölümüne taşınmasını sağlayan pompa üniteleri makinenin ana gövdesinin hemen ardında yer alırlar.

Tüm kazı ve ilerleme operasyonun yürütülebilmesi, kazıdan çıkan malzemenin gözle değerlendirilerek gerekli basıçların ayarlanması ve tünel içeresindeki koordinatlara göre kazının yapılabilmesi için pompa ünitelerinin hemen arkasında yer alan ana operatör kabini en son bilgi işlem üniteleri ile donatılmış durumdadır. Makine üzerindeki çeşitli bölgelerdeki kamera sistemleri ile operatör tüm işlemleri kontrol eder.

Operatör kabininin arkasında sırası ile kesici kafanın yağ soğutma sistemleri, hidrolik güç pompaları ve bunlara ait hidrolik tanklar yer alır.

Ayrıca, segman yastıklama kumunun hava ile aktarımını sağlayan toplam 3 adetten oluşan su soğutmalı kompresör sistemleri ve makinenin enerji ihtiyacının karşılandığı trafo ve kumanda panoları, tünel içerisindeki tozun filtre edilerek ortamın tozdan arındırılmasında yardımcı filtre kabini geri besleme sisteminin ayrılmaz bir parçasıdır.

TAM makinesi tüm kazı ve ayrıntıları ile anlatılan işlemlerin yapılabilmesi için 10lt/sn su ile 20.000 V luk elektrik enerjisine ihtiyaç duyar. Bu gerçekle yola çıkılarak tünel içerisine makinenin en sonuna kadar gerekli su ve elektrik hattının çekilmesi gerekmektedir. Mevcut hattaki su, 5 tonluk bir su deposu ve hidrofor vasıtası ile TAM makinesinin en ön kısmına kadar iletilirken, çalışma için gerekli 660 ve 380 V luk elektrik enerjisi TAM üzerindeki trafolar aracılığı ile düşürülerek TAM makinesinin enerji ihtiyacı sağlanmış olur. İşte Tüm bu sistemler aynı zamanda TAM makinesinin geri besleme ünitelerinin tamamıdır.

Tünel kazısındaki en büyük sorunlardan bir tanesi de kazıdan çıkan hafriyatın TAM makinesinin dışına taşınmasıdır. Kesici kafanın içerisinde yer alan özel bir dizayn ile imal edilmiş bir başlık ve başlık gerisindeki konveyor bantlar ile kazıdan çıkan hafriyat makine dışına itilir. Budara hazır bekleyen vagonlara yüklenerek bir lokomotif ile tünel dışına taşıma işlemi yapılır.

Bir yandan hafriyat taşınırken TAM makinesinin ihtiyacı olan segman ve yastıklama malzemesinin de içeriye alınması gerekmektedir. İşte lokomotif bir taraftan kazıdan çıkan hafriyatı dışarı çıkartırken, içeriye her girdiğinde toplam 8 adet 2 halkalık segmanı da içeri taşır. Segman vagonlarının hemen arkasındaki 2 ad yastıklama vagonu da segmanların beraberinde içeri alınmış olur.

Dışarı çıkartılan hafriyat otomatik olarak hafriyat havuzuna boşaltılır ve tüm kazı işlemleri tamamlanır. Ve bu işlemler sırası ile tekrar edilerek tünel içerisinde ilerleme sağlanır.

2012 yılının Nisan ayında tamamlanması düşünülen bu proje ile, diğer baraj ve kanal ünitelerinin de tamamlanması durumunda yıllık 414 milyom m3 su Konya Ovasında hayat bulacaktır.

Projenin tamamı Türk Mühendis ve İşçisinin eseridir. 21. yy’a hazırlanan Türkiye’nin TAM ile delinen en uzun, dünyanın 5. En uzun tüneli olacak Mavi tünel, aynı zamanda bir Türkiye sevdasıdır.